گالوانیزه یعنی چه؟
کلمهی «گالوانیزه» به فرآیندی گفته میشود که در آن، سطح فلز فولاد با لایهای از فلز روی (Zn) پوشانده میشود تا در برابر زنگزدگی و خوردگی محافظت شود.
این روش برای اولینبار در قرن ۱۸ میلادی معرفی شد و امروزه یکی از موثرترین و اقتصادیترین راهکارها برای افزایش طول عمر فولاد به شمار میآید.
ورق گالوانیزه چیست؟
ورق گالوانیزه در واقع ورق فولادی است که با پوشش روی آبکاری میشود. این لایهی محافظ، مانع از تماس مستقیم فولاد با رطوبت و اکسیژن میشود و از زنگزدگی جلوگیری میکند.
دو نوع اصلی ورق گالوانیزه وجود دارد:
-
ورق گالوانیزه گرم (Hot-Dip): با غوطهور کردن ورق در وان روی مذاب تولید میشود.
-
ورق الکتروگالوانیزه: با استفاده از جریان الکتریکی و در ضخامتهای کمتر آبکاری میشود.
تفاوت اصلی این دو در ضخامت پوشش روی و میزان مقاومت در برابر زنگزدگی است.
مشخصات فنی ورق گالوانیزه
| ویژگی | محدوده / توضیح |
|---|---|
| ضخامت | ۰.۳ تا ۳ میلیمتر |
| عرض ورق | ۱۰۰۰، ۱۲۵۰ و ۱۵۰۰ میلیمتر |
| طول ورق | شیت ۲ تا ۶ متر یا رول (کلافی) |
| پوشش روی | Z100 تا Z600 (100 تا ۶۰۰ گرم بر مترمربع) |
| چگالی روی | حدود ۷.۱۳ g/cm³ |
| استانداردها | DIN EN 10346 / ASTM A653 / ISIRI 3765 |
اعداد روی ورق مثل Z100، Z275 نشاندهندهی جرم پوشش روی هستند. هرچه عدد بالاتر باشد، مقاومت و طول عمر ورق بیشتر است.
زنگزدگی چیست و چرا اتفاق میافتد؟
زنگزدگی نتیجهی واکنش شیمیایی بین آهن و اکسیژن در حضور رطوبت است که باعث تولید اکسید آهن (زنگ) میشود.
وقتی فولاد گالوانیزه میشود، لایهی روی نقش سپر محافظ را ایفا میکند و حتی در صورت خراش جزئی، بهصورت فداشونده (Sacrificial Layer) از فولاد زیرین محافظت میکند.
عملیات گالوانیزاسیون یا آبکاری ورق گالوانیزه
دو روش اصلی گالوانیزهکردن عبارتاند از:
| نوع | روش تولید | ضخامت پوشش | مقاومت در برابر زنگزدگی | ظاهر |
|---|---|---|---|---|
| گالوانیزه گرم | غوطهوری در وان روی مذاب | زیاد (Z180–Z600) | بسیار بالا | دارای گلهای کریستالی |
| الکتروگالوانیزه | پوششدهی الکترولیتی | کم (Z50–Z150) | متوسط | سطح صاف و براق |
مشخصات فولاد گالوانیزه
فولاد پایهای که برای گالوانیزه کردن استفاده میشود معمولاً از نوع کمکربن (Mild Steel) است.
این نوع فولاد انعطافپذیری بالا، شکلپذیری مناسب و قابلیت خمکاری دارد. افزودن لایهی روی باعث میشود این فولاد در برابر شرایط محیطی مختلف بسیار مقاوم شود.
خواص و کوتینگ ورق گالوانیزه
کوتینگ (Coating Weight) همان میزان جرم فلز روی است که روی سطح فولاد قرار میگیرد.
بهطور معمول، گریدهای رایج کوتینگ عبارتاند از:
-
Z100: مناسب برای محیطهای خشک و داخلی
-
Z275: مناسب برای مناطق نیمهمرطوب و صنعتی
-
Z350 و بالاتر: برای شرایط بسیار مرطوب و دریایی
هرچه عدد Z بالاتر باشد، ورق دوام بیشتری در برابر زنگزدگی دارد.
مزایای استفاده از ورق گالوانیزه
-
مقاومت بسیار بالا در برابر زنگزدگی و رطوبت
-
طول عمر بالا (۲۰ تا ۵۰ سال بسته به شرایط)
-
ظاهر براق و زیبا با قابلیت رنگپذیری
-
نصب سریع و آسان در پروژههای ساختمانی
-
نیاز کم به نگهداری یا تعمیر دورهای
-
قابل بازیافت و دوستدار محیط زیست
این ویژگیها باعث شده ورق گالوانیزه به یکی از پرمصرفترین مصالح در صنعت ساختمان، تهویه و خودروسازی تبدیل شود.
معایب ورق گالوانیزه
-
قیمت اولیه بالاتر از ورق سیاه یا روغنی
-
دشواری در جوشکاری (بهدلیل پوشش روی)
-
کاهش مقاومت در برابر حرارت بالا (روی در حدود ۴۲۰ درجه ذوب میشود)
-
احتمال ایجاد لکه سفید در محیطهای بسیار مرطوب
با این حال، مزایای طول عمر و نگهداری ساده، هزینه اولیه را در بلندمدت جبران میکند.
عمر مفید ورق گالوانیزه چقدر است؟
عمر مفید ورق گالوانیزه معمولاً بین ۲۰ تا ۵۰ سال است و به شرایط محیطی بستگی دارد:
| شرایط محیطی | عمر تقریبی |
|---|---|
| محیط خشک (داخلی) | ۴۰ تا ۵۰ سال |
| مناطق نیمهمرطوب | ۲۵ تا ۳۵ سال |
| مناطق صنعتی و دریایی | ۱۵ تا ۲۵ سال |
مثال: ورق با پوشش Z275 در شرایط نیمهمرطوب حدود ۳۰ سال دوام دارد.
مشخصات، مزایا و اهمیت ورق گالوانیزه در صنایع
-
ساختمانسازی: سقف شیروانی، سوله، دیوارهای پیشساخته و پوشش نما
-
خودروسازی: کف و بدنه خودرو، گلگیر، سپر
-
تأسیسات و تهویه: کانال هوا، داکت برق، تابلو برق
-
کشاورزی: گلخانه، انبار و مخازن آب
-
تبلیغات شهری: تابلو، سردرب مغازه، بیلبورد
کاربرد ورق گالوانیزه سقفی از رایجترین مصارف آن است؛ چون در برابر باران، برف و تابش خورشید دوام بالایی دارد.
قیمت ورق گالوانیزه
قیمت این ورق به عوامل زیر بستگی دارد:
-
ضخامت و عرض ورق
-
درصد پوشش روی (کوتینگ)
-
برند تولیدکننده (فولاد مبارکه، هفتالماس و…)
-
نوسانات نرخ جهانی روی و فولاد
-
قیمت هر متر ورق گالوانیزه معمولاً بر اساس وزن و ضخامت محاسبه میشود.
-
ورق گالوانیزه ۶ متری از مدلهای پرکاربرد در سقف سولهها و ساندویچ پانلهاست.
برای اطلاع از قیمت روز، بهتر است با فروشندگان معتبر یا کارخانههای تولیدکننده تماس گرفته شود.
نکات مهم در خرید ورق گالوانیزه
-
به ضخامت واقعی پوشش روی (Coating Weight) دقت کنید.
-
حتماً گواهی استاندارد و برند معتبر را بررسی کنید.
-
ورقها را در محل خشک و بدون تماس مستقیم با رطوبت نگهداری کنید.
-
هنگام حملونقل، از تماس طولانیمدت ورقها با هم جلوگیری شود تا سطح آن خش نیفتد.
سوالات متداول
۱. تفاوت ورق گالوانیزه گرم و سرد چیست؟
ورق گالوانیزه گرم با غوطهوری در روی مذاب تولید میشود و پوشش ضخیمتری دارد؛ درحالیکه الکتروگالوانیزه با جریان الکتریکی و پوشش نازکتر ساخته میشود.
۲. عمر ورق گالوانیزه چقدر است؟
بین ۲۰ تا ۵۰ سال، بسته به نوع پوشش و شرایط محیطی.
۳. آیا میتوان ورق گالوانیزه را رنگ کرد؟
بله، با استفاده از رنگهای مخصوص فلزات و پس از چربیزدایی سطح.
۴. تفاوت گالوانیزه با استیل چیست؟
استیل ضدزنگ بهصورت ذاتی مقاوم است، ولی گالوانیزه پوشش محافظ دارد و ارزانتر است.
۵. کاربرد اصلی ورق گالوانیزه چیست؟
در سقفهای شیروانی، تابلو برق، خودرو، کانال تهویه، گلخانه و سازههای فلزی سبک.
