فرق داربست و کفراژ چیست؟ بررسی کامل تفاوت‌ها در کاربرد، ساختار و ایمنی

در پروژه‌های عمرانی و ساختمانی، استفاده از سازه‌های موقت برای دسترسی، نگهداری یا ایمنی اجزای سازه امری اجتناب‌ناپذیر است. دو واژه‌ی داربست و کفراژ از متداول‌ترین اصطلاحات این حوزه‌اند که گاهی به اشتباه به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند.

اما واقعاً فرق داربست و کفراژ چیست؟
در حالی که هر دو سازه موقت هستند، هدف، ساختار و شرایط استفاده‌ی آن‌ها کاملاً متفاوت است. در این مقاله تفاوت‌های فنی، اجرایی و ایمنی بین داربست و کفراژ را بررسی می‌کنیم تا انتخاب درستی برای پروژه‌ی ساختمانی خود داشته باشید.

تفاوت داربست و کفراژ

فرق داربست و کفراژ در کاربرد

داربست سازه‌ای فلزی یا چوبی است که به‌صورت موقت برای دسترسی به نقاط مرتفع ساختمان نصب می‌شود. از داربست در عملیات‌هایی مثل نماکاری، رنگ‌آمیزی، سیمان‌کاری، نصب پنجره یا تعمیرات ارتفاعی استفاده می‌شود.

در مقابل، کفراژ برای نگهداری قالب‌های بتن سقف، تیر یا ستون به کار می‌رود تا بتن تازه، قبل از گیرش کامل، دچار تغییر شکل یا ریزش نشود. این مرحله معمولاً با اصطلاح کفراژبندی سقف شناخته می‌شود و در فاز سازه‌ای پروژه اجرا می‌گردد.

فرق داربست و کفراژ در ساختار و متریال

داربست معمولاً از لوله‌های فولادی با قطر ۴۸ میلی‌متر ساخته می‌شود. این لوله‌ها با بست‌های فلزی به هم متصل می‌شوند و ساختاری مشبک و پایدار ایجاد می‌کنند. نوع اتصال، زاویه و فاصله‌ی پایه‌ها طبق استاندارد ایمنی مشخص می‌شود.

اما کفراژ از نظر متریال تنوع بیشتری دارد. در پروژه‌های کوچک از تخته چوب و قپان و در پروژه‌های مدرن از جک فلزی و تیرآهن استفاده می‌شود. جک‌های قابل رگلاژ (پیچ تنظیم ارتفاع) در کفراژبندی به تنظیم تراز دقیق سقف و تحمل وزن بتن کمک می‌کنند.

فرق داربست و کفراژ در نصب و اجرا

نصب داربست معمولاً توسط تیم‌های داربست‌بند انجام می‌شود و شامل مراحل چیدمان پایه‌ها، نصب مهارهای افقی و تأمین ایمنی است. داربست باید روی سطح صاف و محکم نصب شود تا در برابر باد و لرزش مقاومت داشته باشد.

اما کفراژ به دقت و محاسبات فنی بیشتری نیاز دارد. قبل از بتن‌ریزی، باید ارتفاع و تراز جک‌ها تنظیم شود و مطمئن بود که وزن بتن به‌صورت یکنواخت توزیع می‌شود.
در غیر این صورت، خطر تغییر شکل یا ریزش سقف وجود دارد.

بنابراین اجرای کفراژ باید زیر نظر مهندس سازه یا ناظر فنی انجام گیرد.

تفاوت کفراژ و داربست در تحمل بار

یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌ها در ظرفیت باربری است.
داربست فقط باید وزن چند کارگر و ابزارهای سبک را تحمل کند، اما کفراژ باید وزن سنگین بتن تازه و قالب را در مساحت چندین مترمربع تحمل کند — گاهی چند تُن در هر دهانه.

به همین دلیل، کفراژها معمولاً از مصالح ضخیم‌تر و مقاوم‌تر ساخته می‌شوند و در هنگام نصب، کنترل فنی و تست پایداری ضروری است.

فرق داربست و کفراژ در زمان استفاده

داربست‌ها در طول عملیات ارتفاعی (مثلاً تا اتمام کار نما یا رنگ‌آمیزی) باقی می‌مانند.
اما کفراژها فقط تا زمانی لازم‌اند که بتن به مقاومت کافی برسد.

مدت زمان استاندارد برای دکفراژ (باز کردن کفراژ) معمولاً بین ۷ تا ۱۴ روز است؛ این عدد بسته به نوع بتن، ضخامت سقف و دمای محیط تغییر می‌کند.
باز کردن زودهنگام کفراژ می‌تواند باعث ترک خوردن یا ریزش سقف شود.

فرق داربست و کفراژ در ایمنی

ایمنی مهم‌ترین دغدغه‌ی سازندگان در استفاده از هر دو سازه است.

• داربست باید طبق استاندارد ملی ایران ۱۸۱۲۲ یا استاندارد بین‌المللی OSHA نصب شود.

• پایه‌های داربست باید روی صفحه‌ی فلزی یا تخته‌ی محکم قرار گیرند و اتصالات به‌طور دوره‌ای بررسی شوند.

• کفراژ باید قبل از بتن‌ریزی از نظر تعادل، فاصله‌ی پایه‌ها و ظرفیت باربری کنترل شود.

• هر دو سازه باید توسط نیروی متخصص و دارای مجوز ایمنی نصب گردند.

نقص در اجرا یا استفاده از تجهیزات فرسوده، یکی از دلایل اصلی سقوط کارگر یا ریزش سقف در کارگاه‌های ساختمانی است.

فرق داربست و کفراژ در قابلیت استفاده مجدد

از نظر اقتصادی، داربست‌های فلزی عمر مفید بالایی دارند و می‌توانند در پروژه‌های متعدد مورد استفاده قرار گیرند.
در مقابل، کفراژهای چوبی معمولاً پس از چند بار استفاده کیفیت خود را از دست می‌دهند و نیاز به تعویض دارند.

کفراژ فلزی، که امروزه در پروژه‌های بزرگ کاربرد دارد، قابل رگلاژ و چندبار مصرف است و سرعت اجرای بسیار بالاتری دارد.

فرق داربست و کفراژ در هزینه

هزینه‌ی داربست معمولاً بر اساس ارتفاع، مدت زمان استفاده و متراژ پوشش محاسبه می‌شود.
در پروژه‌های بزرگ‌تر، اجاره‌ی داربست از نظر اقتصادی به‌صرفه‌تر از خرید آن است.

در مورد کفراژ، هزینه به عواملی مانند نوع متریال (چوبی یا فلزی)، ارتفاع سقف و مدت زمان نگهداری قالب بستگی دارد.
در کل، کفراژ به دلیل نیاز به مصالح مقاوم‌تر و نظارت فنی دقیق‌تر، هزینه‌ی بیشتری نسبت به داربست دارد.

با این حال، استفاده از کفراژ فلزی استاندارد می‌تواند هزینه‌ی تعمیر و خطرات ناشی از ریزش سقف را در آینده به شدت کاهش دهد.

راهنمای انتخاب بین داربست و کفراژ در پروژه‌های ساختمانی

انتخاب بین داربست و کفراژ به نوع پروژه و مرحله‌ی اجرا بستگی دارد:

• اگر پروژه شامل نماکاری، تعمیرات یا نصب تاسیسات در ارتفاع است → داربست گزینه‌ی درست است.

• اگر پروژه در مرحله‌ی بتن‌ریزی سقف یا ستون است → کفراژ الزامی است.

• برای پروژه‌های بزرگ بهتر است از کفراژ فلزی مدرن با جک‌های قابل تنظیم استفاده شود.

• در هر دو حالت، رعایت اصول ایمنی و استفاده از تجهیزات استاندارد ضروری است.

در صورتی که از خدمات شرکت‌های معتبر داربست‌بندی یا کفراژبندی استفاده کنید، می‌توانید از گارانتی ایمنی، سرعت اجرا و کاهش هزینه‌های دوباره‌کاری بهره‌مند شوید.

سوالات متداول درباره فرق داربست و کفراژ

۱. داربست چیست و چه کاربردی دارد؟
داربست سازه‌ای فلزی است که برای کار در ارتفاع و تأمین ایمنی کارگران استفاده می‌شود.

۲. کفراژ دقیقاً چیست؟
کفراژ سازه‌ای موقت برای نگهداری قالب بتن در سقف، ستون یا تیر است تا بتن تا زمان گیرش تغییر شکل ندهد.

۳. کفراژ و دکفراژ یعنی چه؟
کفراژ یعنی نصب تکیه‌گاه‌های زیر قالب، و دکفراژ یعنی باز کردن آن پس از سفت شدن بتن.

۴. آیا می‌توان از داربست به جای کفراژ استفاده کرد؟
خیر. داربست برای دسترسی در ارتفاع است و تحمل وزن بتن را ندارد.

۵. کفراژ سقف چند روز باید بماند؟
بسته به نوع بتن و شرایط آب‌وهوا، بین ۷ تا ۱۴ روز.

۶. چه نکات ایمنی باید در نصب داربست رعایت شود؟
محکم بودن پایه‌ها، فاصله‌ی استاندارد بین مهارها و استفاده از بست‌های سالم و ضدزنگ.

۷. هزینه‌ی اجرای داربست و کفراژ چگونه محاسبه می‌شود؟
در داربست بر اساس مترمربع یا روز و در کفراژ بر اساس حجم بتن‌ریزی و نوع متریال.

۸. آیا داربست‌ها و کفراژها قابل استفاده‌ی مجدد هستند؟
داربست‌های فلزی بله، ولی کفراژهای چوبی معمولاً خیر.

۹. عکس داربست و کفراژ چه تفاوتی نشان می‌دهد؟
داربست در اطراف سازه است، اما کفراژ در زیر سقف نصب می‌شود.

۱۰. چگونه کفراژ ایمن برای سقف بتنی انتخاب کنیم؟
با بررسی ظرفیت جک‌ها، فاصله‌ی پایه‌ها و دریافت تأیید مهندس ناظر.