گاست پلیت چیست؟
تعریف گاست پلیت در سازههای فولادی
گاست پلیت صفحهای فولادی است که معمولاً از ورقهای فولادی ST37 یا ST52 ساخته میشود و در محل اتصال اعضایی مانند تیر، ستون یا بادبند مورد استفاده قرار میگیرد.
هدف اصلی از بهکارگیری گاست پلیت، توزیع و انتقال نیروهای کششی، فشاری و برشی بین اعضای متصلشده است تا از تمرکز تنش و شکست جلوگیری شود.
اجزای تشکیلدهنده گاست پلیت
-
صفحه فولادی اصلی با ضخامت مناسب (معمولاً ۸ تا ۲۰ میلیمتر)
-
اتصالدهندهها مانند پیچ یا جوش
-
لبهها و گوشهها با انحنا یا پخ برای کاهش تمرکز تنش
نقش گاست پلیت در انتقال نیرو
گاست پلیت مانند یک واسطه عمل میکند؛ نیرو را از یک عضو (مثلاً بادبند) دریافت کرده و به عضو دیگر (ستون یا تیر) منتقل مینماید. این انتقال باعث توزیع یکنواخت تنش در اتصال میشود و دوام سازه را بالا میبرد.
کاربرد گاست پلیت در سازهها
گاست پلیت در سولهها
در سولههای فلزی، گاست پلیت برای اتصال بادبندها و قابها استفاده میشود تا از تغییر شکل در اثر باد یا زلزله جلوگیری کند.
گاست پلیت در خرپا و بادبند
در خرپاها، گاست پلیت نقطه تلاقی المانهاست. وظیفه دارد نیروها را از اعضای مورب و قائم به شکل بهینه توزیع کند.
گاست پلیت در پلهای فولادی
در پلها، گاست پلیت نقش حیاتی در انتقال نیروهای خمشی و برشی دارد و به دلیل بارگذاری سنگین، ضخامت بیشتری نسبت به سازههای معمول دارد.
استفاده از گاست پلیت در قابهای مقاوم در برابر زلزله
در قابهای مهاربندیشده، گاست پلیت باعث افزایش شکلپذیری اتصال و عملکرد لرزهای بهتر سازه میشود.
طراحی و محاسبه گاست پلیت
ضوابط طراحی گاست پلیت بر اساس مبحث دهم
طراحی گاست پلیت باید مطابق با مبحث دهم مقررات ملی ساختمان ایران و آییننامه AISC 360 انجام شود. در این آییننامهها مواردی مانند ابعاد، ضخامت، نوع جوش یا پیچ، و کنترل برش و کشش مشخص شده است.
نحوه تعیین ضخامت گاست پلیت
ضخامت گاست پلیت به عوامل زیر بستگی دارد:
-
نیروی وارد بر اتصال
-
زاویه برخورد بادبند یا تیر
-
نوع فولاد و مقاومت تسلیم
معمولاً برای سازههای معمولی، ضخامت بین ۸ تا ۱۲ میلیمتر کافی است؛ اما در سازههای سنگین ممکن است تا ۲۰ میلیمتر نیز برسد.
نیروهای وارد بر گاست پلیت (فشار، کشش، برش)
در طراحی، مهندس باید اثر تمام نیروها را در نظر بگیرد:
-
نیروی محوری (کشش یا فشار)
-
نیروی برشی در لبه اتصال
-
لنگر خمشی جزئی در نقاط تمرکز نیرو
طراحی گاست پلیت در نرمافزار ایتبس (ETABS)
در نرمافزار ETABS معمولاً گاست پلیت بهصورت عضو مجزا مدل نمیشود، اما نیروهای حاصل از تحلیل در بادبندها مبنای طراحی آن قرار میگیرد. سپس طراحی دستی یا با کمک نرمافزارهای جزئینگر مانند Tekla Structures انجام میشود.
تفاوت طراحی گاست پلیت جوشی و پیچی
-
اتصال جوشی: مناسب برای سولهها و اتصالات دائم، نیازمند کنترل دقیق کیفیت جوش
-
اتصال پیچی: مناسب برای سازههای قابل دمونتاژ یا مقاومسازی، اجرای سریعتر اما نیازمند دقت در سوراخکاری
انواع اتصالات گاست پلیت
اتصال پیچی گاست پلیت
در این نوع، گاست پلیت با پیچهای پرمقاومت به اعضا متصل میشود. مزیت آن، قابلیت باز و بسته شدن و کنترل کیفیت سادهتر است.
اتصال جوشی گاست پلیت
در این حالت ورق فولادی با جوش گوشه یا شیاری به تیر یا ستون متصل میشود. اتصال جوشی مقاومت بالایی دارد ولی کیفیت آن وابسته به مهارت جوشکار است.
اتصالات ترکیبی
در بعضی پروژهها از ترکیب پیچ و جوش استفاده میشود تا هم مقاومت کافی و هم انعطاف در نصب فراهم شود.
تفاوت گاست پلیت و بیس پلیت
-
گاست پلیت: در محل اتصال اعضای میانی مانند بادبند یا خرپا نصب میشود.
-
بیس پلیت: در پایین ستونها، برای انتقال نیرو به فونداسیون به کار میرود.
تفاوت اصلی در نوع بار و محل نصب است؛ گاست پلیت نیروهای محوری و برشی را منتقل میکند، در حالی که بیس پلیت وظیفه انتقال بارهای فشاری به بتن را دارد.
نکات اجرایی و استانداردهای گاست پلیت
نکات اجرایی در نصب و جوشکاری
-
سطوح باید تمیز و بدون زنگزدگی باشند.
-
گوشههای تیز گاست پلیت باید پخزده یا گرد شوند تا تمرکز تنش کاهش یابد.
-
کنترل ابعاد، همراستایی و تراز قبل از جوشکاری الزامی است.
کنترل کیفیت و بازرسی گاست پلیت
پس از نصب باید تستهای کنترل کیفیت انجام شود:
-
بازرسی چشمی (VT)
-
تستهای غیرمخرب جوش (UT یا MT)
-
کنترل ضخامت و ابعاد
استانداردهای مورد استفاده
-
AISC 360: برای طراحی سازههای فولادی
-
AWS D1.1: برای ضوابط جوشکاری
-
مبحث دهم مقررات ملی ساختمان ایران: برای محاسبه و کنترل نهایی
جمعبندی و توصیههای طراحی
خطاهای رایج در طراحی گاست پلیت
-
انتخاب ضخامت کمتر از حد لازم
-
در نظر نگرفتن برش ثانویه در محل اتصال
-
طراحی نامناسب طول جوش یا فاصله پیچها
-
عدم توجه به خوردگی و رنگآمیزی
پیشنهادهایی برای افزایش ایمنی و دوام اتصالات
-
استفاده از فولاد با کیفیت (ST52 یا معادل آن)
-
رعایت کامل ضوابط آییننامهای
-
استفاده از رنگ اپوکسی یا گالوانیزه گرم برای جلوگیری از خوردگی
-
انجام بازرسیهای منظم پس از نصب
جدول اطلاعات کلیدی گاست پلیت
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| تعریف | صفحه فولادی برای اتصال اعضای سازهای |
| جنس متداول | فولاد ST37 یا ST52 |
| ضخامت معمول | ۸ تا ۲۰ میلیمتر |
| محل کاربرد | خرپا، سوله، پل، قاب فولادی |
| نوع نیروهای وارد | کشش، فشار، برش |
| روشهای اتصال | جوشی، پیچی یا ترکیبی |
| آییننامهها | AISC 360، AWS D1.1، مبحث دهم |
| پوشش ضد خوردگی | رنگ اپوکسی یا گالوانیزه گرم |
| عمر مفید | بیش از ۵۰ سال با اجرای صحیح |
| کنترل کیفیت | تستهای VT، UT، MT و بازرسی چشمی |
سوالات متداول درباره گاست پلیت
گاست پلیت چیست و چه وظیفهای در سازه دارد؟
صفحهای فولادی برای اتصال اعضای سازهای و انتقال نیروهای کششی و فشاری بین آنها.
تفاوت گاست پلیت و بیس پلیت در چیست؟
گاست پلیت در میانه سازه و برای اتصال بادبندها است؛ بیس پلیت در پایین ستون و برای انتقال بار به فونداسیون.
ضخامت گاست پلیت چطور تعیین میشود؟
بر اساس نوع نیروهای وارد (کشش، فشار، برش) و ضوابط آییننامهای مانند مبحث دهم.
در گاست پلیت از جوش استفاده شود یا پیچ؟
بسته به شرایط پروژه؛ جوش برای اتصالات دائم و پیچ برای اتصالات قابل دمونتاژ.
چگونه از خوردگی گاست پلیت جلوگیری میشود؟
با رنگ اپوکسی، پوشش روی یا گالوانیزه گرم.
آیا گاست پلیت در برابر زلزله مؤثر است؟
بله، باعث توزیع بهتر نیرو و افزایش مقاومت لرزهای سازه میشود.
آیا گاست پلیت فقط در سازههای فولادی استفاده میشود؟
بله، چون جنس آن فولادی است و برای اتصالات فلزی طراحی شده است.
