کلاف میانی در ساختمان چیست؟
کلاف میانی یا تای بیم یکی از اعضای افقی سازه است که معمولاً در ارتفاع بین فونداسیون و سقف طبقه همکف اجرا میشود.
هدف اصلی آن، اتصال ستونها به یکدیگر و ایجاد یک شبکه صلب افقی در سازه است.
بهبیان ساده، تای بیم مانند یک “کمربند” برای ساختمان عمل میکند و اجازه نمیدهد ستونها نسبت به هم جابهجا شوند یا پیها نشست نامتوازن پیدا کنند.
تفاوت با شناژ:
شناژ افقی در پایینترین تراز (روی پی) اجرا میشود، اما تای بیم در تراز میانی یا بالاتر قرار دارد و بار ثقلی حمل نمیکند؛ بلکه نیروهای جانبی و ارتعاشی را مهار میکند.
کاربرد کلاف میانی
کاربرد تای بیم در پروژههای مختلف به چند دلیل حیاتی است:
-
اتصال و هماهنگی ستونها برای افزایش پایداری سازه
-
جلوگیری از نشستهای ناهمگون در زمینهای نرم یا شیبدار
-
تقویت مقاومت سازه در برابر نیروهای زلزله و باد
-
کاهش ترک در دیوارها و کفها در اثر تغییر شکل
-
ایجاد سطح تراز و صلب برای اجرای کف طبقه همکف
-
در سازههای تیرچه بلوک، نقش مهمی در انتقال نیروها و کنترل درز ژوئن دارد.
انواع کلاف میانی
کلاف میانی بتنی
رایجترین نوع تای بیم است که از بتن مسلح ساخته میشود.
این نوع به دلیل مقاومت بالا، در دسترس بودن مصالح و هماهنگی با فونداسیون بتنی بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد.
کلاف میانی فولادی
در سازههای فلزی از تیرآهن یا ناودانی استفاده میشود.
مزیت آن سرعت اجرا و وزن کمتر است، ولی نیاز به دقت بالا در جوش و اتصالات دارد.
کلاف میانی ترکیبی
در برخی پروژهها از ترکیب فولاد و بتن استفاده میشود تا هم مقاومت فشاری و هم کششی بهصورت بهینه تأمین گردد.
مراحل اجرای کلاف میانی
۱. آمادهسازی و قالببندی
محل اجرای تای بیم باید تراز و با دقت مشخص شود. قالببندی چوبی یا فلزی بسته به نوع سازه انجام میگیرد.
۲. آرماتورگذاری
حداقل ۴ میلگرد طولی در بالا و پایین با خاموتهای بسته به فواصل منظم نصب میشود.
میلگردها باید به ستون یا شناژ متصل و قلاب شوند تا پیوستگی کامل سازهای برقرار گردد.
۳. بتنریزی
بتن با اسلامپ حدود ۷ تا ۱۰ سانتیمتر استفاده شود تا تراکم مناسب ایجاد گردد.
در زمان بتنریزی باید ویبره بهصورت اصولی انجام شود تا از حبس هوا جلوگیری شود.
۴. تراز و عملآوری
بعد از بتنریزی، تراز سطح تای بیم با دقت کنترل میشود و عملآوری مرطوب حداقل ۷ روزه برای جلوگیری از ترک انجام میگیرد.
نحوه جلوگیری از ترک و نشست در کلاف میانی
-
رعایت تراز دقیق قالببندی و استفاده از شمشه فلزی
-
انتخاب بتن با مقاومت مناسب (حداقل C25 برای سازههای بتنی)
-
رعایت پوشش میلگرد و استفاده از اسپیسر
-
ویبره کافی برای جلوگیری از حفرههای هوایی
-
اتصال صحیح میلگردهای تای بیم به ستونها و شناژ
-
در زمینهای نرم، اجرای تای بیم قویتر با میلگرد بیشتر توصیه میشود.
مزایا و معایب کلاف میانی
مزایا:
-
افزایش صلبیت و پایداری سازه
-
جلوگیری از ترکهای سازهای در دیوار و کف
-
کاهش تغییرمکان جانبی در زلزله
-
صرفهجویی در مصالح پی با توزیع بهتر نیروها
-
تسهیل در کنترل تراز کف ساختمان
معایب:
-
افزایش جزئی در هزینه و زمان اجرا
-
نیاز به دقت بالا در قالببندی و آرماتورگذاری
-
محدودیت در عبور تأسیسات در محل تای بیم
عوامل مؤثر بر قیمت کلاف میانی
-
جنس و نوع مصالح (بتنی یا فولادی)
-
مقدار میلگرد مصرفی و قطر آرماتورها
-
ابعاد مقطع تای بیم (عرض و ارتفاع)
-
موقعیت اجرا (درونسازه یا بیرونسازه)
-
هزینه قالببندی و نیروی انسانی
-
دسترسی به محل پروژه و شرایط زمین
در مجموع، هزینه اجرای تای بیم در مقایسه با تأثیر آن بر پایداری سازه بسیار مقرونبهصرفه است و حذف آن میتواند منجر به خسارتهای سنگین در آینده شود.
ضوابط و مقررات طراحی تای بیم
-
طبق مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، تای بیم باید در سازههای بتنی بهصورت پیوسته بین ستونها اجرا شود.
-
در آییننامه بتن ایران (آبا) نیز بر یکپارچگی فونداسیون و جلوگیری از تمرکز تنشها تأکید شده است.
-
حداقل آرماتور طولی باید مطابق بند ۹-۱۴ آییننامه، ۰.۲٪ از سطح مقطع بتن باشد.
ارتباط تای بیم با سقف تیرچه بلوک
در سقفهای تیرچه بلوک، ضوابط کلاف عرضی و درز ژوئن اهمیت زیادی دارد.
تای بیمها در این سیستم بهعنوان کلاف عرضی و تکیهگاه اضافی تیرچهها استفاده میشوند تا:
-
از تغییر شکل سقف جلوگیری شود،
-
درز ژوئن (Joint) عملکرد مناسبی داشته باشد،
-
و نیروهای جانبی بهطور یکنواخت منتقل شوند.
سوالات متداول
۱. کلاف میانی یا تای بیم چیست و چه تفاوتی با شناژ دارد؟
تای بیم تیر افقی بین ستونهاست و شناژ روی فونداسیون اجرا میشود؛ تای بیم نیروهای جانبی را کنترل میکند، نه بارهای ثقلی.
۲. در چه شرایطی اجرای تای بیم الزامی است؟
در زمینهای نرم، سازههای بلند یا فاقد دیوار باربر و همچنین در ساختمانهایی با سیستم تیرچه بلوک.
۳. آیا تای بیم در سازههای فلزی هم کاربرد دارد؟
بله، ولی بهصورت تیر فولادی یا ناودانی اجرا میشود.
۴. آیا تای بیم بار سقف را تحمل میکند؟
خیر، مگر در طراحی خاص. عملکرد اصلی آن اتصال و کنترل نیروهای جانبی است.
۵. آرماتور تای بیم باید چگونه باشد؟
حداقل ۴ میلگرد طولی با خاموتهای بسته در فواصل منظم و اتصال کامل به ستونها.
۶. آیا میتوان تای بیم را بعد از فونداسیون اضافه کرد؟
بهصورت اصولی خیر؛ چون باید با شناژ و ستون پیوسته باشد، اما در موارد خاص با مشورت مهندس سازه قابل اجراست.
۷. چه خطاهایی در اجرای تای بیم رایج است؟
تراز نبودن قالب، کم بودن میلگرد، ویبره ناکافی و جدایی بتن از ستونها.
۸. آیا تای بیم با بتن فونداسیون همزمان ریخته میشود؟
معمولاً جداگانه اجرا میشود تا قالببندی دقیقتر انجام گیرد.
