یو بولت چیست؟
یو بولت (U-Bolt) یک پیچ خمیده به شکل حرف U است که دو سر آن رزوهدار بوده و به کمک مهره و واشر، وظیفهی نگهداشتن لولهها یا قطعات را بر عهده دارد.
ساختار آن شامل سه بخش اصلی است:
-
قوس (Curve) برای قرارگیری روی لوله یا سطح گرد
-
دو ساق رزوهدار (Legs) برای عبور از صفحه یا بست
-
مهره و واشر برای محکمسازی اتصال
یو بولتها در ظاهر سادهاند، اما در طراحی صنعتی و مهندسی، تحمل بار، جنس و نحوهی پوششدهی آنها کاملاً تعیینکننده است.
انواع مختلف یو بولت
یو بولتها را میتوان از چند منظر دستهبندی کرد: شکل ظاهری، جنس، نوع پوشش و استاندارد تولید. هر کدام از این موارد تأثیر مستقیم بر کاربرد و دوام قطعه دارد.
انواع یو بولت بر اساس شکل ظاهری
| نوع یو بولت | توضیح | کاربرد |
|---|---|---|
| یو بولت گرد (Round U-Bolt) | دارای قوس دایرهای | مهار لولهها و قطعات استوانهای |
| یو بولت مربعی (Square U-Bolt) | خم در زاویه ۹۰ درجه | برای تیرآهنها، قوطیها و پروفیلهای مربعی |
| یو بولت نیمگرد (Semi-Round) | قوسی کمتر از نیمدایره | اتصال سطوح نیماستوانهای یا خاص |
| یو بولت تخت (Flat U-Bolt) | قوس تقریباً تخت | کاربردهای خاص در شاسی خودرو و سازههای خاص |
انواع یو بولت بر اساس متریال
-
فولاد کربنی (Carbon Steel):
رایجترین نوع، مناسب برای کاربریهای عمومی و سازهای. -
فولاد ضدزنگ (Stainless Steel – ۳۰۴/۳۱۶):
مقاوم در برابر خوردگی، مخصوص محیطهای مرطوب یا دریایی. -
فولاد گالوانیزه (Galvanized Steel):
پوشش روی برای جلوگیری از زنگزدگی. نوع گالوانیزه گرم مقاومت بیشتری دارد.
فکت فنی: یو بولتهای استیل ۳۱۶ در برابر نمک و رطوبت، حدود ۴ برابر مقاومتر از فولاد گالوانیزه سرد هستند.
انواع یو بولت بر اساس پوشش
-
گالوانیزه گرم (Hot-Dip): ضخامت پوشش حدود ۸۰–۱۰۰ میکرون، مقاوم در محیطهای خورنده.
-
گالوانیزه سرد (Electro): براقتر اما با مقاومت کمتر در برابر خوردگی.
-
پوشش اپوکسی یا رنگ صنعتی: برای کاربردهای خاص و ظاهر زیبا در تجهیزات نمایان.
انواع یو بولت بر اساس استاندارد تولید و ابعاد
یو بولتها بر اساس استانداردهای بینالمللی زیر تولید میشوند:
| استاندارد | توضیح | کشور |
|---|---|---|
| DIN 3570 | استاندارد آلمانی یو بولتهای لولهای | آلمان |
| ASTM A193/A307 | استاندارد آمریکایی برای پیچها و رزوهها | آمریکا |
| BS 3974 | استاندارد بستهای لوله در تأسیسات صنعتی | بریتانیا |
در انتخاب یو بولت، توجه به سایز رزوه (M6 تا M36)، طول ساق و فاصله داخلی بین ساقها بسیار مهم است.
فکت کاربردی: تلرانس ابعادی یو بولتها معمولاً بین ±۰.۵ تا ±۱ میلیمتر است.
کاربردهای یو بولت
یو بولتها به دلیل تنوع سایز و مقاومت بالا، در صنایع مختلف استفاده میشوند، از جمله:
-
تأسیسات ساختمانی: مهار لولههای آب، گاز و تهویه (HVAC)
-
صنایع نفت و گاز: تثبیت لولهها در سازههای پالایشگاهی
-
صنایع دریایی: نصب تجهیزات در برابر رطوبت و لرزش
-
خودروسازی: اتصال فنر برگی به محور عقب
-
سازههای فلزی: نصب پروفیلها، کابلها و سیستمهای مهار بار
جدول استاندارد یو بولت (نمونه بر اساس DIN 3570)
| سایز رزوه | فاصله داخلی (mm) | طول ساق (mm) | قطر قوس (mm) | وزن تقریبی (گرم) |
|---|---|---|---|---|
| M6 | ۳۰ | ۶۰ | ۱۵ | ۲۵ |
| M8 | ۴۰ | ۸۰ | ۲۰ | ۵۰ |
| M10 | ۵۰ | ۱۰۰ | ۲۵ | ۹۰ |
| M12 | ۶۰ | ۱۲۰ | ۳۰ | ۱۴۰ |
| M16 | ۸۰ | ۱۵۰ | ۴۰ | ۲۵۰ |
| M20 | ۱۰۰ | ۱۸۰ | ۵۰ | ۴۰۰ |
نکته: وزن یو بولت بسته به نوع متریال (استیل، فولادی، گالوانیزه) متغیر است.
نکات مهم در انتخاب و نصب یو بولت
برای انتخاب و نصب صحیح یو بولت، به موارد زیر توجه کنید:
-
انتخاب سایز دقیق: بر اساس قطر لوله و ضخامت بست.
-
توزیع یکنواخت فشار: استفاده از واشر تخت زیر مهره برای جلوگیری از له شدن سطح.
-
پرهیز از شل شدن: بهکارگیری قفلمهره یا چسب رزوه در محیطهای لرزشی.
-
گشتاور بستن: برای سایزهای M8 تا M16 بین ۲۰ تا ۸۰ نیوتنمتر.
-
فاصلهگذاری بین بستها: حدود ۸ تا ۱۲ برابر قطر لوله.
روش ساخت کرپی (U-Bolt)
ساخت یو بولت یا کرپی معمولاً در چند مرحله انجام میشود:
-
برش میلگرد فولادی بر اساس طول مورد نیاز
-
خمکاری دقیق به شکل U با قالب یا دستگاه CNC
-
رزوهزنی دو سر ساقها با دقت بالا
-
پوششدهی (گالوانیزه یا استیل) برای افزایش دوام
-
کنترل کیفیت ابعادی و تست کشش
در کارگاههای صنعتی مدرن، این فرآیند با دستگاههای خمکن هیدرولیک و تستر گشتاور انجام میشود تا تلرانس حداقلی حفظ گردد.
بست یو فلزی و بست یو شکل چیست؟
گاهی یو بولتها با عنوان بست یو شکل یا بست یو فلزی شناخته میشوند. درواقع، این اصطلاحات به همان یو بولت اشاره دارند، با این تفاوت که گاهی همراه با پلیت (صفحه نگهدارنده) یا نوار لاستیکی عایق لرزش عرضه میشوند.
در تجهیزات ساختمانی و لولهکشی، استفاده از بست یو فلزی گالوانیزه باعث کاهش صدا، ارتعاش و افزایش عمر سیستم میشود.
سوالات متداول درباره یو بولت
بخش ۱: تعریف و کاربرد
۱. یو بولت چیست و چه تفاوتی با پیچ معمولی دارد؟
یو بولت برای مهار قطعات گرد طراحی شده، در حالی که پیچ معمولی برای اتصال صفحات و سطوح صاف به کار میرود.
۲. آیا یو بولت فقط برای لولههاست؟
خیر، در سازههای فلزی، خودروها و حتی سیستمهای تابلو نیز کاربرد دارد.
بخش ۲: انواع و مشخصات فنی
۳. تفاوت یو بولت استیل و گالوانیزه چیست؟
استیل مقاومت خوردگی بالاتر دارد ولی گرانتر است؛ گالوانیزه اقتصادیتر است و برای محیطهای کمخطر مناسب است.
۴. چطور سایز مناسب یو بولت را انتخاب کنیم؟
بر اساس قطر خارجی لوله و ضخامت پلیت نصب. بهتر است از جدول استاندارد DIN 3570 استفاده کنید.
بخش ۳: نصب و استفاده
۵. آیا استفاده از واشر الزامی است؟
بله، برای توزیع یکنواخت فشار و جلوگیری از آسیب سطح.
۶. چطور از شل شدن یو بولت جلوگیری کنیم؟
با قفلمهره، چسب رزوه یا دوبل مهره.
بخش ۴: دوام و نگهداری
۷. یو بولت استیل ضد زنگ است؟
استیل ۳۱۶ در برابر رطوبت بسیار مقاوم است اما در محیطهای اسیدی قوی همچنان ممکن است دچار خوردگی شود.
۸. طول عمر یو بولت چقدر است؟
بین ۵ تا ۱۵ سال بسته به جنس، محیط و میزان بار.
بخش ۵: عملکرد و ایمنی
۹. یو بولت چقدر نیرو تحمل میکند؟
یو بولت فولادی با سایز M12 معمولاً بین ۱ تا ۱.۵ تن نیرو را تحمل میکند.
۱۰. چه خطاهایی در نصب رایج است؟
زاویه نصب نادرست، بستن بیش از حد مهرهها، و استفاده از قطعات زنگزده.
