جهش قیمت میلگرد چین در سایه سیاست‌های ضد مازاد ظرفیت

سیاست‌های ضد مازاد ظرفیت فولاد در چین؛ چرا و چگونه؟

در سال‌های اخیر، چین به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد جهان، با چالش جدی مازاد ظرفیت تولید روبه‌رو بوده است. حجم عظیم فولاد تولیدی، فراتر از نیاز داخلی کشور بوده و این موضوع منجر به فشار نزولی بر قیمت‌ها و رشد آلایندگی صنعتی شده است. در واکنش به این وضعیت، دولت چین سیاستی موسوم به «اصلاح سمت عرضه» (supply-side structural reform) را به اجرا گذاشته است؛ سیاستی که هدف آن کاهش ظرفیت‌های ناکارا، بهبود بهره‌وری و حمایت از تولیدکنندگان با فناوری‌های نوین است.

اقدامات دولت در این چارچوب شامل موارد زیر است:

• ممنوعیت صدور مجوزهای جدید برای ظرفیت فولاد.

• تعطیلی یا نوسازی کوره‌های بلند قدیمی و پرمصرف.

• ادغام شرکت‌های کوچک برای افزایش رقابت‌پذیری.

• اعمال محدودیت‌های انرژی و زیست‌محیطی سخت‌گیرانه‌تر.

این سیاست‌ها هم‌زمان با اهداف کلان چین در زمینه‌ی کاهش آلایندگی و کربن‌زدایی صنایع سنگین پیش می‌روند. پکن تا سال ۲۰۶۰ قصد دارد به بی‌طرفی کربنی (Carbon Neutrality) دست یابد و صنعت فولاد یکی از نخستین حوزه‌هایی است که به‌طور جدی تحت تأثیر این سیاست قرار گرفته است.

افت تولید و پیامدهای آن بر بازار جهانی

اجرای سیاست‌های ضد مازاد ظرفیت باعث شده تولید فولاد خام چین در سال ۲۰۲۵ برای چهارمین ماه پیاپی کاهش یابد. داده‌های رسمی از افت ۶ تا ۸ درصدی تولید در استان‌های فولادخیز مانند هبی، جیانگسو و شاندونگ خبر می‌دهند.

در حالی که تقاضای داخلی فولاد به‌دلیل رکود بخش املاک و ساخت‌وساز کاهش یافته، کاهش عرضه از سمت تولیدکنندگان موجب شد بازار با کمبود نسبی روبه‌رو شود. همین مسئله قیمت میلگرد را در بورس آتی شانگهای از ۳۰۰۰ یوان به حدود ۳۰۶۰ یوان در هر تن افزایش داده است.

در بازار جهانی نیز، صادرات فولاد چین با وجود افت تولید داخلی رشد قابل توجهی داشته است. در واقع کارخانه‌ها در شرایط رکود مصرف داخلی، مسیر خود را به سمت بازارهای صادراتی آسیایی و خاورمیانه تغییر داده‌اند تا از ظرفیت‌های مازاد باقی‌مانده استفاده کنند. این رویکرد، ضمن حمایت از ارزآوری، به جهش قیمت جهانی میلگرد نیز دامن زده است.

چهارمین ماه پیاپی افت تولید فولاد؛ نشانه‌های اصلاح سمت عرضه

بررسی روند تولید ماهانه فولاد چین نشان می‌دهد که سیاست اصلاح سمت عرضه در حال تأثیرگذاری واقعی است. بسیاری از واحدهای فولادی کوچک‌مقیاس که با سوخت‌های پرآلاینده فعالیت می‌کردند، تعطیل یا محدود شده‌اند. در نتیجه، تولید فولاد خام برای چهارمین ماه متوالی کاهش یافته است.

تحلیلگران معتقدند این افت پی‌در‌پی نشانه‌ای از گذار ساختاری در صنعت فولاد چین است. دولت در تلاش است به جای تکیه بر حجم تولید، بر کیفیت، بهره‌وری و فناوری‌های پاک‌تر تمرکز کند. با این حال، در کوتاه‌مدت، کاهش ظرفیت مؤثر به معنی افزایش قیمت میلگرد و دیگر محصولات فولادی در بازار داخلی و بین‌المللی است.

کاهش عرضه هم‌زمان با رشد تقاضای صادراتی موجب شد بسیاری از خریداران منطقه‌ای از جمله کره جنوبی، ویتنام و تایلند، سفارش‌های خود را با قیمت‌های بالاتری ثبت کنند. این روند، تأثیر روانی شدیدی بر بازار آسیا گذاشت و قیمت میلگرد را در کل منطقه صعودی کرد.

افزایش واردات سنگ‌آهن چین؛ نشانه‌ای از تداوم تقاضا در میانه رکود تولید

با وجود محدودیت‌های تولید، واردات سنگ‌آهن چین در ماه‌های اخیر افزایش یافته است. این پدیده در نگاه نخست پارادوکسیکال به نظر می‌رسد، اما کارشناسان معتقدند کارخانه‌ها در حال انباشت ذخایر مواد اولیه هستند تا در صورت رفع محدودیت‌های فصلی یا سیاستی، بتوانند سریع‌تر تولید را از سر بگیرند.

افزایش واردات سنگ‌آهن از استرالیا و برزیل به چین، نشانه‌ای از تداوم تقاضای بنیادی برای فولاد است. به گفته‌ی Trading Economics، این روند باعث افزایش قیمت جهانی سنگ‌آهن تا مرز ۱۲۰ دلار در هر تن شده است.
بنابراین، بازار فولاد چین اگرچه از نظر تولید در رکود نسبی قرار دارد، اما از منظر سرمایه‌گذاری و انتظار رشد آتی، در وضعیت انباشتی (bullish accumulation) است.

تأثیر سیاست‌های زیست‌محیطی و کربن‌زدایی

سیاست‌های کربن‌زدایی چین اکنون یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده قیمت فولاد به شمار می‌روند. دولت از سال ۲۰۲۴ نظارت خود بر میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای کارخانه‌ها را شدت بخشیده و برای واحدهایی که از فناوری‌های قدیمی استفاده می‌کنند، جریمه‌های سنگین تعیین کرده است.

این سیاست دو پیامد مستقیم برای بازار میلگرد داشته است:

1. افزایش هزینه تولید: استفاده از فناوری‌های سبز و سیستم‌های تصفیه آلاینده، هزینه تمام‌شده تولید فولاد را بالا برده است.

2. کاهش عرضه واقعی: بسیاری از کارخانه‌ها به‌دلیل ناتوانی در رعایت استانداردهای زیست‌محیطی، فعالیت خود را متوقف کرده‌اند.

در نتیجه، حتی با وجود کاهش تقاضای داخلی، عرضه کمتر از سطح طبیعی قرار دارد و این موضوع قیمت میلگرد را در سطوح بالا تثبیت کرده است.

واکنش بازار جهانی و نوسان قیمت میلگرد

بازار جهانی فولاد به‌شدت به تصمیمات دولت چین حساس است. هرگونه محدودیت در تولید فولاد چین بلافاصله در قیمت‌های جهانی انعکاس می‌یابد. از نیمه دوم ۲۰۲۴ تاکنون، قیمت میلگرد صادراتی چین بین ۴ تا ۶ درصد افزایش یافته است و این رشد به سایر بازارها سرایت کرده است.

در منطقه آسیا-اقیانوسیه، چین حدود ۶۵ درصد از سهم بازار میلگرد را در اختیار دارد؛ بنابراین تغییرات قیمت در بورس‌های چین، به‌طور مستقیم جهت قیمت در بازارهای مالزی، هند، کره جنوبی و خاورمیانه را تعیین می‌کند.

در مقابل، کشورهایی مانند هند و ترکیه تلاش کرده‌اند تا از فرصت افزایش قیمت استفاده کرده و سهم بیشتری از بازار صادراتی را به‌دست آورند، اما از نظر حجم تولید و توان رقابتی هنوز فاصله زیادی با چین دارند.

اثر جهش قیمت میلگرد چین بر بازار ایران

افزایش قیمت میلگرد چین پیامدهای مهمی برای بازار فولاد ایران به همراه داشته است. از یک‌سو، رشد قیمت جهانی فولاد باعث افزایش قیمت شمش و مواد اولیه در بازارهای بین‌المللی شده و در نتیجه، هزینه تولید داخلی میلگرد نیز بالا رفته است.

اما از سوی دیگر، این وضعیت برای تولیدکنندگان ایرانی که در بازار صادراتی فعال هستند، فرصتی استثنایی ایجاد کرده است. افزایش نرخ میلگرد صادراتی چین به معنای افزایش رقابت‌پذیری فولاد ایران در بازارهای منطقه‌ای است. کشورهایی مانند عراق، افغانستان و عمان می‌توانند مقصدهای جذاب‌تری برای صادرات محصولات فولادی ایران باشند.

با این حال، برای پیمانکاران و پروژه‌های عمرانی داخلی، افزایش قیمت میلگرد به معنای رشد هزینه‌های ساخت و کاهش حاشیه سود است. به‌ویژه در پروژه‌های بزرگ انبوه‌سازی و دولتی، این افزایش می‌تواند بودجه‌بندی طرح‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

ریسک‌های بازار و نگرانی فعالان صنعتی

پیمانکاران و سرمایه‌گذاران نگران نوسانات شدید قیمت در بازارهای آتی فولاد هستند. از یک‌سو، کاهش تولید چین احتمال کمبود عرضه را تقویت کرده و از سوی دیگر، رکود در بخش املاک ممکن است باعث افت تقاضا شود.
در چنین شرایطی، تحلیلگران نسبت به تشکیل حباب قیمتی کوتاه‌مدت در بازار میلگرد هشدار می‌دهند.

سرمایه‌گذاران توصیه می‌کنند شرکت‌ها:

• به‌طور مستمر تصمیمات دولت چین را رصد کنند.

• از قراردادهای آتی (futures) برای پوشش ریسک قیمتی استفاده نمایند.

• و در منابع تأمین یا بازارهای صادراتی تنوع ایجاد کنند تا از شوک‌های ناگهانی مصون بمانند.

آینده بازار و پیش‌بینی تحلیلگران

بر اساس تحلیل مؤسسات بین‌المللی از جمله Reuters و Luxmetalgroup، بازار فولاد چین در مسیر گذار ساختاری قرار دارد.
در کوتاه‌مدت، نوسانات قیمتی ادامه خواهد داشت، اما در میان‌مدت پیش‌بینی می‌شود که قیمت میلگرد در سطوح بالاتری تثبیت شود.

عوامل کلیدی در تعیین روند آینده عبارت‌اند از:

1. تداوم سیاست‌های ضد مازاد ظرفیت تا سال ۲۰۲۶.

2. پیشرفت فناوری‌های تولید کم‌کربن و هزینه‌های مربوطه.

3. روند صادرات و وضعیت بازارهای مصرف آسیایی.

4. بهبود یا تداوم رکود در بخش ساخت‌وساز چین.

اگر سیاست‌های محدودسازی تولید ادامه یابد، احتمال کاهش پایدار قیمت‌ها پایین است. اما در صورت تعدیل مقررات یا بازگشت بخشی از ظرفیت‌ها، ممکن است در نیمه دوم ۲۰۲۶ شاهد اصلاح قیمتی باشیم.

جمع‌بندی

سیاست‌های ضد مازاد ظرفیت فولاد در چین، در کوتاه‌مدت موجب جهش قیمت میلگرد شده‌اند، اما در بلندمدت هدف آن‌ها ایجاد تعادل پایدار در بازار است. این سیاست‌ها نه‌تنها برای اقتصاد داخلی چین بلکه برای کل بازار جهانی فولاد تعیین‌کننده‌اند.

به نظر می‌رسد در افق میان‌مدت، بازار فولاد جهان با ساختار جدیدی از قیمت‌های بالا، تولید کنترل‌شده و فشار زیست‌محیطی بیشتر مواجه خواهد بود. برای کشورهایی مانند ایران، این وضعیت هم تهدید است و هم فرصت: تهدید از حیث افزایش هزینه‌ها، و فرصت از نظر رشد صادرات.

سوالات متداول

۱. چرا قیمت میلگرد در چین افزایش یافته است؟
به‌دلیل سیاست‌های ضد مازاد ظرفیت و کاهش عرضه فولاد در نتیجه محدودیت‌های زیست‌محیطی و انرژی.

۲. سیاست ضد مازاد ظرفیت فولاد دقیقاً چیست؟
مجموعه‌ای از اقدامات دولت چین برای کنترل تولید، تعطیلی کوره‌های ناکارا و جلوگیری از صدور مجوز ظرفیت جدید به‌منظور کاهش عرضه مازاد.

۳. این سیاست چه تأثیری بر بازار جهانی فولاد دارد؟
باعث کاهش صادرات چین، افزایش قیمت جهانی فولاد و رقابت بیشتر میان کشورهای واردکننده می‌شود.

۴. اثر آن بر بازار ایران چیست؟
افزایش قیمت میلگرد داخلی و هم‌زمان ایجاد فرصت برای افزایش صادرات فولاد ایران.

۵. آیا افزایش قیمت پایدار است؟
در کوتاه‌مدت بله، اما در صورت تغییر سیاست‌های چین احتمال بازگشت نسبی قیمت‌ها وجود دارد.

۶. نقش بحران بخش ساخت‌وساز چین چیست؟
رکود ساخت‌وساز باعث افت تقاضای داخلی شده، اما محدودیت تولید از سمت عرضه باعث حفظ قیمت‌ها در سطح بالا گردیده است.

۷. سیاست‌های زیست‌محیطی چین چه نقشی دارند؟
افزایش هزینه تولید و تعطیلی واحدهای آلاینده، که در نهایت باعث کاهش ظرفیت مؤثر می‌شود.

۸. صادرات میلگرد چین در چه وضعی است؟
با وجود افت تولید، صادرات فولاد چین رشد داشته و فشار قیمتی را به بازارهای منطقه‌ای منتقل کرده است.

۹. آینده بازار میلگرد چین چگونه پیش‌بینی می‌شود؟
در کوتاه‌مدت نوسان ادامه دارد، اما در میان‌مدت احتمال تثبیت قیمت‌ها در سطوح بالا زیاد است.

۱۰. تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران چه باید بکنند؟
رصد تصمیمات دولت چین، تنوع‌بخشی به بازارها و استفاده از ابزارهای پوشش ریسک مالی.