آیا ورق گالوانیزه زنگ میزند؟
در نگاه اول ممکن است تصور شود که گالوانیزه کاملاً ضدزنگ است، اما حقیقت این است که هیچ فلزی بهصورت ۱۰۰٪ ضد زنگ نیست.
در فرآیند گالوانیزه کردن، فولاد یا آهن با لایهای از فلز روی (Zn) پوشانده میشود تا از تماس مستقیم اکسیژن و رطوبت با فلز پایه جلوگیری کند.
فلز روی نقش «محافظ فداشونده» (Sacrificial Protection) را دارد؛ یعنی خودش قبل از فولاد زنگ میزند و در نتیجه مانع خوردگی لایه زیرین میشود.
با این حال، اگر پوشش روی آسیب ببیند یا در معرض محیطهای مرطوب و اسیدی قرار گیرد، این محافظت کاهش یافته و زنگزدگی آغاز میشود.
دو نوع اصلی ورق گالوانیزه وجود دارد:
-
گالوانیزه گرم (Hot-dip): مقاومت بالا، مناسب برای فضاهای بیرونی و مرطوب
-
گالوانیزه سرد (Electro-galvanized): سطح صافتر، بیشتر برای فضاهای داخلی
بنابراین پاسخ کوتاه این است:
ورق گالوانیزه زنگ نمیزند مگر در صورت آسیبدیدگی یا قرار گرفتن طولانیمدت در شرایط نامناسب محیطی.
عوامل تأثیرگذار بر زنگزدگی ورق گالوانیزه
رطوبت
رطوبت بالا یا تماس مداوم با آب (مانند مناطق ساحلی، گلخانهها یا پشتبامها) باعث اکسید شدن لایه روی میشود.
این پدیده ابتدا به شکل پودر سفید یا سفیدک سطحی (زنگ سفید) ظاهر میشود و اگر ادامه پیدا کند، ممکن است به زنگ واقعی تبدیل شود.
عوامل شیمیایی
مواد اسیدی، قلیایی یا نمکدار (مثل باران اسیدی یا گردوغبار صنعتی) به شدت روی لایه روی تأثیر دارند.
در محیطهایی که بخار اسید یا مواد شیمیایی وجود دارد، بهتر است از پوشش رنگی محافظ یا اسپری ضدزنگ روی استفاده شود.
خراش و زخم
هر خراش، بریدگی یا ضربه مکانیکی که باعث از بین رفتن پوشش روی شود، راهی برای نفوذ رطوبت به فولاد زیرین ایجاد میکند.
در این حالت معمولاً زنگ از همان نقطه آغاز میشود و به مرور گسترش مییابد.
دما و حرارت
حرارتهای بالا در طول جوشکاری یا مجاورت با منابع گرما میتواند ساختار لایه روی را تغییر دهد و مقاومت آن را کاهش دهد.
به همین دلیل پس از جوشکاری، ترمیم محل با اسپری زینک یا رنگ ضدزنگ ضروری است.
مواد آلیاژی
ترکیب شیمیایی فولاد پایه یا ضخامت پوشش روی نیز در مقاومت خوردگی نقش دارد.
ورقهایی با پوشش روی ضخیمتر (۴۰ تا ۱۲۰ میکرون) دوام بسیار بیشتری در محیطهای مرطوب دارند.
چگونه از زنگزدگی ورق گالوانیزه جلوگیری کنیم؟
جلوگیری از خوردگی بسیار سادهتر و کمهزینهتر از تعمیر آن است.
در این بخش بهترین روشهای افزایش دوام ورق گالوانیزه را معرفی میکنیم:
-
رنگآمیزی سطح:
استفاده از رنگهای اپوکسی یا اکریلیک مخصوص فلزات گالوانیزه میتواند عمر مفید ورق را تا چند برابر افزایش دهد.
رنگ هم مانع نفوذ رطوبت میشود و هم جلوه ظاهری زیبایی به نما میدهد. -
اسپری ضدزنگ روی (Zinc Spray):
برای نقاط خراشیده یا آسیبدیده بهترین گزینه است؛ این اسپری پوششی مشابه گالوانیزه ایجاد میکند. -
شستوشوی دورهای:
پاک کردن گردوغبار، نمک و آلودگی از سطح ورق مانع از خوردگی تدریجی میشود. -
جلوگیری از تماس با فلزات دیگر:
تماس مستقیم با فلزاتی مانند مس یا فولاد ضدزنگ در حضور رطوبت میتواند باعث واکنش گالوانیکی و خوردگی سریع شود. -
انبارداری در مکان خشک و دارای تهویه:
ورقها باید بهصورت افقی و با فاصله از زمین نگهداری شوند تا رطوبت جمع نشود.
روشهای رفع خوردگی ورق گالوانیزه
اگر ورق دچار زنگزدگی سطحی شده باشد، هنوز قابل ترمیم است. در ادامه روشهای از بین بردن زنگزدگی ورق گالوانیزه را میخوانی:
۱. تمیزکاری مکانیکی سطح ورق گالوانیزه
زنگ سطحی یا سفیدک را میتوان با سنباده نرم یا برس سیمی نازک پاک کرد.
در این مرحله باید دقت شود که پوشش روی کاملاً از بین نرود.
۲. اسیدکاری (Pickling)
در صورت وجود زنگ عمیقتر، استفاده از محلولهای ضعیف اسیدی (مثل اسید فسفریک) باعث حل شدن اکسیدها و تمیز شدن سطح میشود.
بعد از اسیدکاری حتماً باید سطح شسته و خشک شود تا دوباره زنگ نزند.
۳. رنگآمیزی
پس از تمیزکاری، استفاده از پرایمر ضدزنگ مخصوص گالوانیزه ضروری است.
این کار مانع از تماس مستقیم هوا و رطوبت با فلز میشود و پوشش تازهای ایجاد میکند.
۴. پوششدهی مجدد
در صورت آسیب زیاد، میتوان سطح را مجدداً با اسپری زینک یا پوشش گالوانیزه سرد بازسازی کرد.
این روش برای ترمیم موضعی بهترین گزینه است.
۵. استفاده از آلیاژهای مقاوم در برابر خوردگی
در پروژههایی که در محیطهای مرطوب یا صنعتی قرار دارند، بهتر است از ورقهای گالوانیزه با آلیاژ آلومینیوم-روی (AluZinc) یا گالوانیزه گرم با ضخامت بالا استفاده شود.
نکاتی که باید در نگهداری از ورق گالوانیزه بدانید
انبارداری مناسب
ورقها باید در محل خشک، دارای تهویه و دور از تماس مستقیم با زمین نگهداری شوند.
در صورت انباشته شدن ورقها، بین آنها باید فاصلهای با بلوک چوبی یا پد لاستیکی ایجاد شود.
تجهیزات و ابزار مناسب هنگام جابجایی
برای جلوگیری از خراش یا ساییدگی سطح، از دستکش پارچهای و ابزار بدون لبه تیز استفاده کنید.
ضربه یا کشیدن ورق روی سطح زبر میتواند پوشش روی را از بین ببرد.
محیط نگهداری مناسب
ورق گالوانیزه نباید در مجاورت مواد شیمیایی، اسید، سیمان تازه یا رطوبت مستقیم قرار گیرد.
برای مثال، ریختن سیمان روی ورق گالوانیزه باعث واکنش قلیایی و خوردگی سریع میشود.
مراقبت از ایجاد آسیب مکانیکی در پوشش
در هنگام نصب یا برش، محلهای لختشده را حتماً با اسپری ضدزنگ روی یا رنگ محافظ بپوشانید تا از آغاز خوردگی جلوگیری شود.
جمعبندی
ورق گالوانیزه یکی از مقاومترین و اقتصادیترین متریالهای ضدخوردگی است، اما در شرایط خاص ممکن است زنگ بزند.
این اتفاق زمانی رخ میدهد که پوشش روی آسیب ببیند یا ورق در معرض رطوبت و مواد شیمیایی قرار گیرد.
برای جلوگیری از زنگزدگی:
-
از رنگ یا اسپری محافظ استفاده کنید
-
ورقها را در محیط خشک نگهداری کنید
-
پس از برش یا جوشکاری، سطح را ترمیم کنید
با رعایت این نکات، طول عمر ورق گالوانیزه به بیش از ۳۰ سال میرسد و ظاهر زیبای آن حفظ میشود.
سوالات متداول
۱. آیا ورق گالوانیزه واقعاً ضد زنگ است؟
خیر، گالوانیزه کاملاً ضد زنگ نیست ولی در برابر خوردگی بسیار مقاوم است.
۲. چرا ورق گالوانیزه زنگ میزند؟
در اثر آسیبدیدگی پوشش روی، رطوبت یا تماس با مواد شیمیایی.
۳. تفاوت زنگ سفید و قهوهای چیست؟
زنگ سفید سطحی و بیخطر است، زنگ قهوهای نشانه خوردگی فولاد پایه است.
۴. چطور از زنگ زدن جلوگیری کنیم؟
با رنگ، اسپری زینک، نگهداری خشک و تمیزکاری منظم.
۵. آیا میتوان روی گالوانیزه رنگ زد؟
بله، با آمادهسازی و استفاده از رنگ مخصوص فلزات گالوانیزه.
۶. طول عمر ورق گالوانیزه چقدر است؟
بسته به محیط بین ۱۰ تا ۵۰ سال دوام دارد.
۷. کدام نوع دوام بیشتری دارد، گرم یا سرد؟
گالوانیزه گرم بهدلیل ضخامت بیشتر لایه روی، مقاومتر است.
۸. اگر زنگ بزند، قابل تعمیر است؟
بله، با تمیزکاری و اسپری زینک یا رنگ ضدزنگ میتوان آن را ترمیم کرد.
۹. آیا جوشکاری باعث زنگزدگی میشود؟
بله، حرارت بالا لایه روی را از بین میبرد؛ ترمیم بعد از کار ضروری است.
۱۰. آیا تماس با فلزات دیگر خطرناک است؟
بله، تماس با فلزات نجیبتر (مثل مس) میتواند باعث خوردگی گالوانیکی شود.
